Kemal Tolan
Bi dîtina min, pêwîst e ku em Kurd dersa dîrok û dînê/ola xwe baştir nasbikin. Em baş bizanibin ku piraniya çîrok, mesele, ayet, lêkolîn, berhem û hemû dîroka ku alim, zane, nivîskar, partî û rêxistinên dagirkerên Kurdîstanê  li ser dîroka netewa Kurd û bi taybetî jî yên li ser Êzdiyatiyê nivîsandine anjî gotine qet bi kêr nayên.

Çendî min dixwest ez jî beşdariyê di  Festîvala Rêzgirtina Neteweyî bo binemala Cemîl Paşa yê Diyarbekirî li Hewlêra paytext bikim, lê mixabin ji ber gelek sedeman, ew derfeta zêrîn bi dest min neket.. Erê derfetek zêrîn bû sebaretî min..

Berî hilweşîna dewleta Sovêtê, ji sedî 98 ên Kurdên êzdî yên Sovêtê li komarên Ermenîstanê û Gurcistanê da dijîtin. Ermenîstanê da Êzdî himlî li gundan, lê Gurcistanê li bajarê Tilbîsê da diman.

Berî ku ez têkevime nav babetê xwe, dibêjim xweska fersend û delîl di destên hinek dîroknas û lêkolînvanên me Kurd(Êzdî)an de hebûna û me jî karîbuna xwe bigihandina ser kûrayiya riknên şaristaniya mirovatiya Mezopotamiya yê.

Di nav Kurdên êzdî da eva nava navekî pir belabûyî, hizkirî û pîroz e. Tu êleke Êzdiya tune, ku navê Şêx Mîrza nizanbin û stiranên derheqa wî da neyên gotin. Li nav civaka Êzdiyan da ew bûye efsene, simvola mêranyê, culetyê, bêqelpyê û parastina bawarya êzdîtayê.

Li Tirkiyê derbarê Pirsgirêka Kurd de zêdetirîn mijara ku tê qisekirin ‘çareserî’ ye. Bêguman her tim kurd li ser ‘çareserî’yê diaxifin, kurd ‘çareserî’yê munaqeşe dikin. Lêbelê beriya ‘çareserî’yê pêwîst e ku ev mijar zelal bibe:

Dîroka Mîrgeha Şêxan

Pîr Xidir Silêman

Berî peydabûna Mîrgeha Şêxan, çend Mîrgehên Êzîdiyan din hebûn weke Mîrgeha Dasina Bakûr û Dasina Başûr, ya ku bajarê Dihokê paytexta wê bû. Di pirtûkên dîroka Rohilata Navîn de li ser Mîr Caferê Dasinî û şerên Êzîdiyan bi serokatiya wî xweşmêrî li dijî Mûtesem Bilah, Xelîfê dewleta Ebasiyan, di sala 805 piştî Îsa, hatiye nivîsîn.

Receb Dildar

“Shêx Adî û Tawisê Melek û Êzî yek in
Hûn maneya ji yekê nekin
Ew zû mirazan hasil dikin”(Ji qewla kanîya maran). Li ser ola Êzdîyatîyê di rojnameya Dema Nû hejmara 136an de rastî gotarek birêz Xanna Omerxalî hatim, ji ber ku ez jî hinek dishopînim bala min kishand. Di nivîsê de Êzdîyatî û Zerdeshtî wek du olên gelek nêzî hev hatine dîyarkirin, lê ji bo wan îddîayan tu çavkanî nehatine nîshankirin.

Zanayê me Îbn el-Esîr piştî vê yekê behsa dilmana nihênî ya ku di navbera Nûreddîn û Selaheddîn de peyda bûbû, dike û weha didomîne: “Di sala 567/1171yan de jî bûyereke ku bû sedemê xeyda Nûreddîn ji Selaheddîn, qewimî.

Dest min dane pirtûka Yîlmaz Camlîbêl „Gilîdax Bêxwedî nîne“ yan „Serhildana çîyayê Agirîyê“ (Weşana DENG; 2005).

RÛPELEK JI PEYWENDÎYÊN ERMENÎYA
Û KURDA YÊN DÎROK - ÇANDÎ1

Prof.Celîlê Celîl
Pisporê kurdnasiyê li Ûnîvêrsitêta Wîêna

 

Girêka hijmara 66 ji fonda Nr. 11 li Arşîva Komara Gurcistana Sovêtê ya Dewletê ya Dîrokê [SGIA GSSR - C.C.] hevgirêdaneke kaxazaye ziravoke. Li ser hev hemû pênc belgin û hatye navlêkirin:

Îcar Esededddîn piştre cara sisîyan dîsa zivirî Misrê. Zanayê me Îbn Şeddad (di Sîret Selaheddîn, r. 38-40 de] gotîye: “Sedemê vê jî ew bû ku Frengan ji ber çavberdana welêt, çi soz û biryarên ku bi Misrî û Esededdîn re dabûn şikandibûn û siwar û peyayên xwe hemî dabûn hev û berê xwe dabûn welatê Misrê.

Em dest bi zincîre xeleka navdarên kurd dikin. Di vê xelekê de Sultan Selaheddînê Eyyubî heye ku ji kitêba Îbn Xellîkan a bi navê Wefayat el-E‘yan hatiye girtin. Kitêb bi Erebî ye Mehemed Emîn Narozî ew wergerandiye kurdî.

Ji ber kû di kitêba ,,Sherefname,, da gelek li ser van mirgehên( mîrnishînên) Êzidiyan ne hatiye nivîsîne, ji ber wê yekê me bi fer ( giring) zanî, em li hinek berperên dinên dîrokê bigerin bo dewlemend kirina babetê xwe li ser bingeheke zanistî.

Dîroka koçberiya kurdan ji kûraya dewrana tê.Gelê bê dewleta tomerî,hukumat û leshkerên yek,bê tifaq timê bin zulm û zora hukumdara bûye. Dewletên Ereb, Ecem û Tirk qewatên kurdan boy kara xwe, çawa dijî dewlet û gelên cîran, usa jî dijî kurdan dane kêranînê.

Girêka hijmara 66 ji fonda Nr. 11 li Arşîva Komara Gurcistana Sovêtê ya Dewletê ya Dîrokê [SGIA GSSR - C.C.] hevgirêdaneke kaxazaye ziravoke. Li ser hev hemû pênc belgin û hatye navlêkirin: "Lavanivîsa dersdarê dibistana Rindwanê Pêtros Xazarov, tev li nama êzdî Mîrza-axa ji bona [jêra] dermanê çava bişînin".

Dr. Zorabê Bûdî Aloian

zourabi@yahoo.com

Pêşgotin:

Dîroka gelê Kurd û Êzdiyên Kurdistanê ne tenê di naveroka Rojhilata Navîn de dikare bê mêzekirin. Ewropa jî herdem nêzîkî çanda me bû. Ji bo nimûne, wêneya Dewleta Bîzantî di nav Kurdên Êzdî û Misilman de wusa girîng e, ku heta roja îro jî Tirkiye çawa "Roma Reş" tê nasîn:

Dr. Zorabê Bûdî Aloian

Pêşgotin:
Navê Şêx Adî kurê Musafir (Şêx Adî bin Musafir) ji bona Êzdiyan û hemû welatparêzên Kurd girîng e. Rista wî ya dîrokî ji ber gelek sedeman bala me dikişîne.
1. Berî her tiştî, di serdema Şêx Adî de siyaseta der-dora Xaka Pîroz (dijberiya Xaçparêz û Misilmanan) pêwendiyên çandî di navbera Ewropa, Asiya û Afrîka de xurt kirin.

Dema ez bala xwe didime hinek berhemên nivîsakarên Cîhanê û Kurdan, ez dibînim gelekan ji wan heta ku karîbûne birastî û gelekan jê jî bi xêrnexwazî di derheqê dîroka Êzîdiya ye dema berî û piştî zayîna Isa de nivîsandine.

Ez di van salên dawî de bi heweseke mezin dibînim, ku gelek geriyok, nivîskar û lêkolînvan bi raman, berhem û nêrînên xwe li ser baweri, dîrok û cîh-warên Êzîdîyatiyê radwestin.